Yapay Zeka Haritası — Bölüm 1: Anahtar Sende Değil: Kapalı Kaynak Yapay Zekalar

 

Bu yazı üç bölümlük bir serinin ilk yazısıdır. İkinci bölümde açık kaynak sunucu tabanlı modeller, üçüncü bölümde ise doğrudan cihazınıza indirip internet bağlantısı olmadan kullanabileceğiniz modeller ele alınacak.

Giriş: Yapay Zeka Artık Bir Seçenek Değil

Birkaç yıl öncesine kadar yapay zeka, yalnızca teknoloji meraklılarının takip ettiği bir kavramdı. Bugün ise tablo çarpıcı biçimde farklı: dünya genelinde 1,35 milyardan fazla insan aktif olarak yapay zeka araçları kullanıyor; bu, küresel nüfusun yaklaşık yüzde on altısına karşılık geliyor. Peki bu kadar insan hangi yapay zekayı kullanıyor, neyi kullanması gerekiyor ve aralarındaki fark ne?
İşte bu rehber tam olarak bu soruya yanıt veriyor.
"Yapay zeka" denince pek çok kişinin aklına yalnızca ChatGPT geliyor. Oysa bu, fili görmeden "hayvan büyüktür" demek gibi bir şey. Bugün onlarca farklı yapay zeka modeli var; her biri farklı bir amaca hizmet ediyor, farklı şirketler tarafından geliştiriliyor ve farklı koşullar altında kullanılabiliyor. Kimi yalnızca internet bağlantısıyla çalışıyor, kimi kodlarıyla birlikte doğrudan telefonunuza iniyor, kimi ise bir API anahtarıyla farklı arayüzler üzerinden erişilebiliyor.
Bu rehberde yapay zeka ekosistemini üç ana dalda inceliyoruz: kapalı kaynak online modeller, açık kaynak sunucu tabanlı modeller ve açık kaynak lokal modeller. Her dal kendi içinde modellere, kullanım amaçlarına ve erişim yöntemlerine göre ayrışıyor. Amacım sizi bu ormanın içinde kaybetmemek, tam tersine hangi ağacın hangi meyveyi verdiğini net biçimde göstermek.

Kapalı Kaynak Online Yapay Zekalar Nedir?

Kapalı kaynak demek şu anlama geliyor: modelin nasıl çalıştığı, hangi verilerle eğitildiği ve iç mimarisi yalnızca onu geliştiren şirkete ait. Sen yalnızca sonuçla muhatap oluyorsun. Bu modellere erişmek için herhangi bir kurulum gerekmez; bir web tarayıcısı ya da mobil uygulama yeterli.

1. OpenAI / ChatGPT Ailesi

ChatGPT, pek çok kişinin "yapay zeka" denince aklına gelen ilk isim. Ancak ChatGPT tek bir şeyden ibaret değil; arka planda birbirinden farklı amaçlara hizmet eden birden fazla model çalışıyor.
GPT-5, ailenin en yeni ve en güçlü üyesi. Genel amaçlı kullanım için tasarlanmış, metin, ses ve görsel girdileri aynı anda işleyebiliyor.
GPT-4o hâlâ ücretli aboneler için temel seçeneklerden biri. Metin, görsel ve sesli girdiyi tek çatı altında birleştiriyor.
o3 ve o4-mini farklı bir zihniyetle tasarlandı. o4-mini özellikle matematik, kodlama ve görsel görevlerde öne çıkıyor; o3'e kıyasla çok daha yüksek kullanım limitleriyle çalışıyor. Bu modeller cevap vermeden önce "düşünüyor". karmaşık bir matematik problemi ya da katmanlı bir kodlama sorusuyla uğraşıyorsan bu seriye yönelmek mantıklı.
GPT-4.1 kodlama odaklı işler için öne çıkıyor. Özellikle hassas talimat takibinde ve web geliştirme görevlerinde diğer modellerin önüne geçiyor.
Sora metin açıklamasından gerçekçi ve yaratıcı video sahneleri oluşturabilen, video üretimi için geliştirilmiş bir model.
GPT Image görsel üretimde yeni standart. 2025 yılı başında DALL-E 3'ün yerini aldı; en belirgin gelişmelerden biri, görsellerin içindeki metinleri çok daha başarılı biçimde oluşturabilmesi.
OpenAI'ın GPT-OSS adıyla açık kaynak olarak yayınladığı modeller bu serinin ikinci yazısında ele alınmaktadır.

2. Google Gemini Ailesi

Google'ın yapay zeka ekosistemi dışarıdan göründüğünden çok daha geniş. "Gemini" tek bir model değil; farklı hız, kapasite ve kullanım amacına göre tasarlanmış bir aile.
Gemini Pro ailenin en güçlü üyesi; karmaşık analitik görevler, derin muhakeme ve çok adımlı problem çözme için tasarlanmış. Özellikle görsel anlama ve Google arama entegrasyonu konusunda rakiplerinden ayrışıyor.
Gemini Flash hız odaklı çalışmak isteyenler için. Yerleşik araç kullanımı, çok modlu üretim ve 1 milyon token bağlam penceresiyle dikkat çekiyor. Basitçe ifade etmek gerekirse: aynı anda çok büyük bir metni, ses dosyasını ya da görüntüyü birlikte işleyebiliyor.
NotebookLM Gemini'nin belge analizi odaklı özel aracı. Yüklediğin belgeler üzerinden soru sorabilir, özet çıkarabilir, hatta ses formatında özet dinleyebilirsin.
Imagen 4 görsel üretimi için Google'ın öne çıkardığı model. Ultra, Standard ve Fast versiyonlarıyla genel kullanıma sunulmuş durumda.
Veo 3 video üretiminde Google'ın cevabı. Ses ile birlikte video üretebilen en güncel versiyon olarak yayınlandı.
Google'ın Gemma model ailesi açık kaynak olarak yayınlanmaktadır ve bu serinin ikinci yazısında ele alınmaktadır.

3. Anthropic / Claude Ailesi

Anthropic, yapay zeka güvenliği odaklı bir araştırma şirketi olarak öne çıkıyor ve Claude bu anlayışın ürünü. ChatGPT'nin aksine Claude, tek bir model olarak değil; üç farklı kullanım kademesine göre tasarlanmış bir aile olarak sunuluyor.
Claude Opus ailenin en güçlü üyesi. Karmaşık muhakeme, derin analiz ve uzun soluklu görevler için tasarlanmış; özellikle kodlama ve çok adımlı problem çözme konusunda öne çıkıyor.
Claude Sonnet hız ile güç arasındaki dengeyi kurmaya çalışan model. Özellikle arayüz geliştirme ve kodlama görevlerinde dikkat çekici sonuçlar üretiyor.
Claude Haiku ailenin hızlı ve ekonomik üyesi. Anlık yanıt gerektiren görevlerde ve yüksek hacimli kullanım senaryolarında tercih ediliyor.
Anthropic'in modelleri kapalı kaynaklı olmakla birlikte şirket, güvenlik değerlendirmelerini kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşmasıyla sektörde ayrışıyor.

4. Microsoft Copilot

Microsoft'un yapay zeka hamlesi tek bir ürünle sınırlı değil; ancak tüm bu ürünlerin merkezinde Copilot markası yer alıyor. Copilot'u diğer modellerden ayıran en temel özellik, Microsoft'un kendi ekosistemiyle olan derin entegrasyonu: Word, Excel, Teams, Outlook bunların hepsinin içinde Copilot'u bulabilirsin.
Arka planda GPT-5 altyapısı çalışıyor; basit sorular için hızlı bir sohbet modeli, karmaşık ve çok adımlı görevler için ise derin muhakeme modeli devreye giriyor. Yani kullanıcı hangi modelin devreye girdiğini fark etmeden en iyi sonucu alıyor. Bunun yanı sıra Microsoft, Copilot'a Anthropic'in Claude modellerini de ekledi; artık kullanıcılar karmaşık araştırma görevlerinde OpenAI ve Anthropic modelleri arasında tercih yapabiliyor.
Microsoft'un Phi model ailesi açık kaynak olarak yayınlanmaktadır ve bu serinin ikinci yazısında ele alınmaktadır.

5. xAI / Grok Ailesi

Elon Musk'un kurduğu xAI şirketinin ürünü olan Grok, rakiplerinden birkaç noktada ayrışıyor. Bunların en belirgin olanı X ile olan entegrasyon: Grok, X'in sosyal medya veri akışına doğrudan erişebildiğinden güncel bilgilere rakiplerine kıyasla çok daha hızlı ulaşabiliyor. Sosyal medya takibi, gündem araştırması ya da trend analizi yapıyorsan bu özellik ciddi bir avantaj.
Grok 3, xAI'ın Colossus adını verdiği süperbilgisayarda önceki nesle göre on kat daha fazla hesaplama gücüyle eğitildi; muhakeme, matematik ve kodlama görevlerinde dikkat çekici sonuçlar üretiyor. Ailenin en güncel üyesi olan Grok 4 ise xAI'ın şimdiye kadar çıkardığı en güçlü model olarak tanıtıldı.
Görsel üretim tarafında Aurora devreye giriyor. Fotorealistik görseller üretmede ve metin talimatlarını doğru yorumlamada öne çıkan Aurora'nın yanı sıra Grok Imagine özelliği, metin girdisinden kısa animasyonlu klipler de oluşturabiliyor.
Grok'a grok.com üzerinden web arayüzüyle, iOS ve Android uygulamalarıyla ya da X Premium aboneliğiyle erişebilirsin.

6. Mistral / Le Chat

Mistral, 2023 yılında Paris'te kurulan ve yapay zeka dünyasında "Avrupalı alternatif" olarak öne çıkan bir şirket. Hem gizlilik odaklı tasarımı hem de açık kaynak modelleriyle Amerikan devleri arasında farklı bir ses çıkarıyor. Şirketin kullanıcıya yönelik yüzü Le Chat  Fransızca'da "kedi" anlamına geliyor. Web üzerinden ve iOS/Android uygulamalarıyla erişilebilen Le Chat, görsel yükleme, belge analizi, web araması ve kod çalıştırma özelliklerinin büyük çoğunluğunu ücretsiz katmanda sunuyor. Saniyede yaklaşık bin kelimeye ulaşan yanıt hızıyla diğer sohbet asistanlarından belirgin biçimde ayrışıyor.
Arka planda genel sohbet için Mistral Large, dengeli performans için Medium, verimli kullanım için Small çalışıyor; bunların yanı sıra kodlama için Codestral, ses tanıma için Voxtral ve yazılım mühendisliği için Devstral gibi göreve özel modeller de mevcut.
Gizlilik tarafında ise konuşmalar varsayılan olarak model eğitimine dahil edilmiyor. Avrupa'da veri egemenliği konusunda hassas olan kullanıcılar için bu önemli bir avantaj.
Mistral'ın Mistral 7B, Mixtral, Mistral Small ve Devstral gibi modelleri Apache 2.0 lisansıyla açık kaynak olarak yayınlanmıştır. Bu serinin ikinci yazısında ele alınmaktadır.

7. DeepSeek

DeepSeek, 2023 yılında Çin'in Hangzhou şehrinde kurulan ve yapay zeka dünyasında son derece çarpıcı bir giriş yapan bir şirket. Ocak 2025'te piyasaya sürdüğü R1 modeli, ABD'de iOS App Store'unda ChatGPT'yi geçerek en çok indirilen ücretsiz uygulama konumuna yükseldi. Bunu daha da dikkat çekici yapan şey ise maliyet: şirket, V3 modelini yalnızca 6 milyon dolara eğittiğini açıkladı; bu rakam, büyük Amerikan modellerinin eğitim maliyetleriyle kıyaslandığında göz alıcı bir verimlilik göstergesi.
chat.deepseek.com üzerinden kullanıcılara iki ana model sunuluyor. DeepSeek-V3 günlük kullanım için tasarlanmış genel amaçlı model; yazma, içerik üretimi ve hızlı sorular için ideal. DeepSeek-R1 ise cevap vermeden önce "düşünen" model.  karmaşık matematik, derin muhakeme ve araştırma sentezi gerektiren görevlerde V3'ün önüne geçiyor.
Ancak önemli bir uyarı yapmak gerekiyor: DeepSeek'in sansür politikalarıyla uyumlu yanıtlar verdiği belgelenmiş ve bu durum birden fazla ülkede düzenleyici incelemeye yol açmış durumda. Gizlilik konusunda hassassanız bu bilgiyi göz önünde bulundurmanızı öneririz.
DeepSeek-R1 ve V3 modelleri aynı zamanda MIT lisansıyla açık kaynak olarak da yayınlanmıştır. Yani chat.deepseek.com üzerinden kullandığınızda bir web uygulamasıyla muhatap oluyorsunuz; ancak bu uygulamanın arka planındaki modeller kamuya açık olarak da indirilebilir. Bu serinin ikinci yazısında ele alınmaktadır.

8. Meta AI

Meta AI, diğer yapay zeka asistanlarından köklü biçimde ayrışıyor: rakipleri sana ulaşmak için yeni bir uygulama indirtirken, Meta AI zaten kullandığın uygulamaların içinde seni bekliyor. WhatsApp, Instagram, Facebook ve Messenger'ın tamamına entegre edilmiş; bunun yanı sıra Ray-Ban Meta gözlükleriyle de kullanılabiliyor.
2025 yılında duyurulan bağımsız Meta AI uygulaması ise asistana ayrı bir platform kazandırdı. Metin ve sesli komutlar, görsel üretim ve web araması tek çatı altında sunuluyor. Öne çıkan özelliklerinden biri "Discover" akışı: arkadaşlarının Meta AI ile ürettiği içerikleri görebilir, beğenebilir ve üzerine yeni içerikler üretebilirsin. Arka planda Llama 4 modeli çalışıyor; daha iyi uzun bağlam muhakemesi, hızlı yanıtlar ve güçlü çok dilli destek sunuyor.
Meta AI'ın kapalı kaynak olduğunu hatırlatmak gerekiyor. Arka planda açık kaynak Llama modellerini kullansa da uygulamanın kendisi ve veri altyapısı tamamen Meta'ya ait. Bunun yanı sıra Facebook ve Instagram aktivitelerinden öğrenerek kişiselleştirilmiş yanıtlar sunuyor — gizlilik konusunda hassas kullanıcılar için göz önünde bulundurulması gereken bir detay.
Meta'nın LLaMA model ailesi açık kaynak olarak yayınlanmaktadır. Bu serinin ikinci yazısında ele alınmaktadır.

Sonuç

Kapalı kaynak yapay zekalar, kullanım kolaylığı ve erişim hızı açısından hâlâ en yaygın tercih. Bir uygulama açıyorsun, yazıyorsun, cevap alıyorsun. kurulum yok, teknik bilgi gerekmez. Ancak bu kolaylığın bir bedeli var: verilerinin nerede işlendiği, hangi sunucuda tutulduğu ve modelin nasıl eğitildiği konusunda söz hakkın yok.
Bu bölümde gördüğümüz üzere "yapay zeka" tek tip bir şey değil. OpenAI video üretir, Google arama motoruyla entegre çalışır, Anthropic güvenliği merkeze alır, Mistral Avrupa'dan gizlilik odaklı bir alternatif sunar, DeepSeek şaşırtıcı bir maliyet verimliliğiyle sahneye çıkar, Meta ise yapay zekayı zaten kullandığın uygulamaların içine gömer. Her birinin güçlü olduğu alan farklı, her birinin sana maliyeti maddi ya da veri olarak farklı.
Peki ya bu modellerin açık kaynak alternatifleri? Kendi sunucunda çalışan, kodlarına erişebildiğin, internet bağlantısı gerektirmeyen yapay zekalar? Bu sorunun cevabı serinin ikinci yazımda.

Bu yazıyı beğendiyseniz, diğer çalışmalarımı da beğenebilirsiniz:

👉 Medium profilim

👉 Substack profilim

👉 İngilizce bloğum